Woorden met X

De X is in het Nederlandse Scrabble én in Wordfeud 8 punten waard. Alleen de Q (10 punten) levert meer op. Er zit maar één X in de zak, dus wie hem trekt, heeft een kans op een flinke score. Tegelijk is het een steen waar je mee kunt blijven zitten, want er bestaan weinig Nederlandse woorden met een X. Alle waarden per letter vind je op letterwaarden.

Hoe zeldzaam is de X?

In onze Wordfeud-lijst staan 258.183 woorden. Daarvan bevatten er 2.156 een X: 0,84%, nog geen één op de honderd. Opvallend is waar de X staat. Slechts 33 woorden beginnen met een X, terwijl er 246 op een X eindigen. En de X houdt van de E: 1.286 van alle X-woorden bevatten de combinatie ex, 742 beginnen er zelfs mee.

Dat geeft je meteen een zoekrichting. Heb je een X, kijk dan eerst of er een E op je rek of op het bord ligt. Daarna pas naar de rest.

Korte woorden met X

Korte woorden zijn je reddingsboei: ze passen bijna overal en maken van een lastige X snel punten. Er is precies één tweeletterwoord met een X, en dat is EX. Leer het uit je hoofd, want het is je belangrijkste uitweg.

Van de tien drieletterwoorden zijn BOX, FAX en MIX de bekendste. MAX, LUX, SAX en FOX zijn minder gangbaar, maar staan in de lijst. Bij de vierletterwoorden zijn TAXI, EXIT, LUXE en EXPO alledaags genoeg om ze snel te zien.

X-woorden die veel punten opleveren

Combineer je de X met andere dure letters, dan loopt de score snel op. Hieronder een selectie van de hoogst scorende X-woorden in onze lijst, met hun waarde zonder bonusvakjes:

Zoek je een bingo, dan zijn er 131 woorden van zeven letters met een X. Bekende voorbeelden zijn:

Zo raak je de X kwijt

• Gebruik EX als vluchtroute. Ligt er ergens een losse E, dan past de X er bijna altijd naast. Met EX kun je ook parallel leggen: één X die tegelijk een woord horizontaal en verticaal afmaakt.
• Zoek een E voor het voorvoegsel ex-. Meer dan de helft van de X-woorden begint met of bevat ex. Ligt er een E op het bord, denk dan aan woorden als EXTRA, EXPORT, EXAMEN, EXCUUS, EXPERT of EXOTISCH.
• Kijk naar de uitgangen -ax, -ex, -ix en -ox. Korte woorden als BOX, FAX, MIX en langere als RELAX, LATEX, INDEX, REMIX en INBOX eindigen op een X. Die kun je vaak aan een bestaand woord vastleggen.
• Mik op een letterbonus. Op een dubbele letterwaarde is de X 16 punten, op een driedubbele 24, nog voordat de rest van het woord meetelt.
• Blijf er niet mee zitten. Een X die aan het eind nog op je rek ligt, kost 8 punten. Een kleine zet die de X wegspeelt, is vaak beter dan wachten op de perfecte plek.

Een joker als X? Liever niet

Een joker telt altijd 0 punten, ook als hij een X voorstelt. Met een joker als X verlies je dus precies de punten die de X interessant maken. Bovendien helpt het zelden: in onze joker-analyse maakte een joker als X maar in 0,39% van de rekjes een bingo mogelijk. Als R lukte dat in 10,5% van de rekjes. Een TAXI met een echte X op een driedubbele letterwaarde is in Wordfeud 29 punten waard, met een joker als X maar 5.

Waarom is de X zo zeldzaam in het Nederlands?

Het Nederlands had de X eigenlijk niet nodig. De klank die wij met een X schrijven, een k gevolgd door een s, spellen we in gewone woorden als ks: HEKS, LINKS, FIKST. Zelfs TEKST heeft geen X. De X komt daardoor vrijwel alleen voor in leenwoorden: uit het Latijn (EXTRA, EXAMEN), uit het Engels (FAX, BOX) en uit het Frans.

Dat verklaart ook waarom zoveel X-woorden met ex beginnen. Het Latijnse voorvoegsel ex- (uit, buiten) zit in tientallen woorden die via het Frans of het Latijn in het Nederlands terechtkwamen.

Ook een Y op je rek?

De Y is net als de X 8 punten waard, maar gedraagt zich heel anders. Je vindt hem vooral in Griekse en Engelse leenwoorden. Lees verder in woorden met Y. Een overzicht van alle zeldzame letters, van Q tot J, staat op woordenlijsten voor zeldzame letters.